مهارتهاي زندگي براي دانش آموزان
- تعريف مهارت: يعني داشتن تواناييهاي لازم براي انجام صحيح يك كار است.
- تعريف فرد ماهر: فردي كه در حداقل زمان حداكثر بهرهوري و كارايي را دارد.
- تعريف مهارت زندگي: يعني آن گونه مهارتهايي است كه موجب افزايش تواناييهاي فرد ميشود.
- مهمترين مهارتها كه مهارتها اصلي هستند عبارتند از:
1- خودآگاهي 5- حل مسأله 9- مقابله با استرس
2- خود همدلي 6- تفكر انتقادي 10- تصميمگيري
3- برقراري رابطه موثر 7- مقابله با هيجان
4- روابط بين فردي 8- خلاق يا خلاقيت
- تفاوت درس مهارتهاي زندگي با دروس ديگر عبارتند از:
1- دروس مهارتهاي زندگي امتحان ندارد.
2- مشق شب ندارد.
3- تكليف هفته به دلخواه دانش آموز است.
4- دانشآموزان، دانش و اطلاعات را ياد نميگيرند بلكه كشف ميكنند.
5- دانشآموزان در اين درس با احساسات و عقايد و تجارب خود سروكار دارند ولي ساير دروس براساس دانش است.
6- روش تدريس اين درس براساس يادگيري فعال است.
7- در درس مهارتهاي زندگي كلاس به شكل U است و با گروه كار ميكنند.
8- در اين درس دانشآموزان بيشتر صحبت ميكنند در حاليكه در ساير دروس گوش ميكنند و تمرين حل ميكنند.
9- قانون مهارت با ساير دروس فرق دارد.
- درسهايي كه در كتاب مهارتهاي زندگي آمده است. با موضوعات مشخص شدهي اجتماعي است كه انسان هر روز با آن مواجه است. در يك مهارت چند درس با موضوعات متنوع مطرح شده است.
درس احساسات
احساس شادي- غمگيني- خشم، مقابله با خشم- ابراز صحيح عصبانيت- مقابله با عصيانيت.
همهي اينها حالتهايي هستند كه مادر درون خود تجربه ميكنيم. احساسات وقتي به وجود ميآيند كه حوادثي براي ما و يا در اطراف ما اتفاق ميافتد. احساسات در زندگي همهي انسانها وجود دارد و ما در زندگي خود احساسات مختلفي را تجربه ميكنيم.
هيچ كس در دنيا نيست كه بتواند بگويد تا به حال غم- شادي. ترس يا خجالت را در زندگي خود احساس نكرده است. البته گاهي ممكن است سعي كنيم، بعضي احساسات در ما نشود ولي آنها در درون ما وجود دارند و ما فقط تلاش ميكنيم تا آنها را پنهان كنيم.
در نتيجه ميتوان گفت احساسات قسمتي از زندگي ما هستند و اهميت زيادي دراند چون روي رفتارها يا كارهاي ما تأثير ميگذارد.
ما ميتوانيم در يك روز چندين احساس را تجربه كنيم (عصباني- ترس- خوشحالي- خجالت- غمگيني)
- مهارت احساسات و هيجانات:
واژهي هيجانات با شور برانگيخته ذهني- بدني است و احساسات و هيجانات بخشي از وجود ما هستند.
انسان تا زماني كه زنده است از پيرامون خود تأثير ميپذيرد مثل عشق- اضطراب و غم و شادي و خشم و ....
انسانها در طول زندگي با احساسات مختلف روبه رو هستند كه احساسات خوب به ما انرژي ميدهند. احساس خوشايند و ناخوشايند براي ما لازم هستند. شادي يكي از خوشايندترين احساسات است كه باعث ميشود با ديگران باشيم و به آنها علاقه داشته باشيم.
- علّتهاي غمگيني:
1- اعمال و رفتار ديگران غمگيني را ايجاد ميكنند و گاهي خودمان كارهايي انجام ميدهيم كه موجب غمگيني ميشوند.
2- حوادث و ناملايمات موجب غمگيني ما ميشود. فوت طلاق باعث غمگيني انسان ميشود.
- راههاي مقابله با غمگيني:
1- غمگيني يك امر طبيعي است احساس غمگيني خود را بپذيريد.
2- پيامدهايي مثل (دنيا به آخر نرسيده- من نميتوانم شاد باشم- من تا آخر غمگين نخواهم بود ميتوان بر غمها غلبه كرد. با اين حرفها به خود دلداري دهيد.
3- ميتوان حالتهايي كه ناراحتي و غم به دنبال دارد را ترك كنيم.
4- با يك نفر از اعضاي خانواده و يا يكي از دوستان صميمي خود صحبت كنيد و احساس خود را به او توضيح دهيد.
5- اگر كسي نيست كه با او صحبت كنيد احساس خود را بنويسيد و يا آن را نقاشي كنيد.
6- كارها يا فعاليتهايي را كه دوست داريد و از آنها لذت ميبريد انجام دهيد.
- درسهاي ديگري با موضوعهاي زير عنوان شده است.
حل مسئله (1) اختلاف مسئوليت مراقبت از محيط زيست و منابع آن
حل مسئله (2) حل اختلاف
- مهارت حل مسئله:
همانطور كه ميدانيم در همهي ما يك صداي دروني هست كه مرتب با ما صحبت ميكند. اگر خوب دقت كنيد. حتماً متوجه آن خواهيد شد كه اين صدا هنگام مشكلات نيز با ما حرف ميزند.
ولي اين صداي دروني در بعضي بچهها مثل يك درست مهربان است كه سعي ميكند ما را ارام كند و ميگويد: «1- نگران نباش 2- مشكل براي هر كسي پيش ميآيد 3- اگر خوب فكر كنم ميتوانم آن را حل كنم 4- همه چيز رو به راه خواهد شد».
در عدهي ديگري از بچهها اين صداي دروني يك صداي سرزنش كننده است كه وقتي مشكلي پيش ميآيد ميگويد: «تو آدم بيعرضه ـ تنبل ـ نادان. يابدشانسي هستي».
براي اين كه به صداهاي دروني دانشآموزان پيببريم ميتوانيم اين سوالها را بپرسيم صداي دروني شما چگونه است؟
وقتي مشكلي براي شماد پيش ميآيد صداي دروني شما را آرام ميكند يا سرزنش ميكند.
- شيوههاي آموزش مهارتهاي زندگي
1- روش فعال
2- ايفاي نقش
3- سوال كردن
4- جملات ناتمام
5- بحث و گفتگو
- مراحل روش يادگيري فعال
1- مرحله فعاليت تجربي:
دانشآموزان به كمك تجربههاي خود كه در زندگي كسب كردهاند عكسالعمل خود را در مقابل سوالات و تصاوير نشان ميدهند.
مثال: تصوير مواد شيميايي (مثل سفيد كنندهها)
سوال: شما براي محافظت بدن خود در مقابل اين تصاوير چه كارهايي ميتوانيد انجام دهيد؟
جواب: ماسك ميزنيم ـ دستكش ميپوشيم ـ در هواي آزاد از آن استفاده ميكنيم.
2- مرحله فعاليت انعكاس يا پردازش
در اين مرحله آن چه كه انجام داديم ـ و چرا آن را انجام داديم ـ و چگونگي آن چه كه يادگرفتهايم ـ روي افكار و انديشهها و احساسات دانشآموزان اثر ميگذارد.
3- مرحلهي تقويت و استحكام:
شامل:
1- تمرينات تكميلي (فعاليتها)
2- تمرينات تعقيبي (تكليف هفته)
4- مرحله كاربردي:
فعاليتهاي عملي كه شامل تجربه ـ آزمايش ـ يادگيري و مهارتهاي جديد در موقعيتهاي مختلف ميشود كه دانشآموز بتواند مهارتهاي جديد را در زندگي و در قبال دوستان خويش به كار بگيرد.
- روش ايفاي نقش
در اين روش براساس يك متن يا موقعيت ممكن است معلم توصيف كند و دانشآموزان به صورت نمايش اجرا ميكنند و آن را به صورت عملي و بهترين شيوه مهارتهاي زندگي ايفاي نقش ميكند.
مثال: معلم ميگويد: مادرتان از شما ميخواهد مواظب برادر كوچكترتان باشيد. دوستتان دنبال شما ميآيد و از شما ميخواهد كه با دوچرخه جديدي كه خريده يك دور بزنيد. پس از اين گفته دانشآموزان نمايش را اجرا ميكنند و به عنوان يك فرد مسئول در چنين موقعيتي ايفاي نقش ميكند. و ادامهي داستان را خودشان به پايان ميرسانند.
هدف از اين روش دانشاموزان همدلي و مسئوليت پذيري را ياد ميگيرند.
- روش سوال كردن
سوالات بايد با توجه به موضوع طرح شود. پرسش شود كه از آموختههاي خود چگونه و در كجا استفاده خواهي كرد؟
مثال: در حالت ناراحتي چه كار انجام ميدهي؟
آيا ميتوانيد بگوييد حوصلهي هيچ كاري را ندارم يا هيچ چيز مرا خوشحال نميكند؟
در حالت شادي چگونه شاديهايت را با ديگران تقسيم ميكني؟
- روش بحث و گفتگو
در اين شيوه ميتوانيم با شروع يك بحث كه چه كارهايي ميتواند شما را خوشحال كند؟
دانشآموزان به صورت گروهي تبادل نظر كرده و به صورت فردي يا يك نفر از طرف جمع شروع به بحث و گفتگو ميكند تا به نتيجهي مطلوبي برسد.
والسلام اشرف سليماني